राज दरबार…..

साद घालतो रानवारा….. !

बंद मंदिरातील धर्म.. – भाग २

त्यांना २००१ मध्येच त्याच आश्रम मध्ये प्रवेश घेण्यासाठी मला स्वतःला पुरावे व वाद घालावा लागला होता व त्यांना स्वतः त्यात मध्यस्थी करावी लागली होती ह्याची आठवण करुन दिली व त्यांना विचारले की ” टिशर्ट व जिन्स घातली म्हणजे धर्म कसा बाटतो ह्याचे विष्लेशन करा कृपा करुन.” हॅ हॅ हॅ ठरले होते संध्येचे व ध्यानाचे कारण देऊन माझी बोळवणी करण्यात आली.

मागील भाग

***

या अनुभवानंतर देखील मी वेळोवेळी अनेकांशी चर्चा केली, जमेल तसे धर्म म्हणजे नक्की काय हे समजून घेण्याचा प्रयत्न केला, अजून ही करतो आहे. आध्यात्मिक मार्गावर चालणे हे उद्दिष्ट नाही आहे, ना आधी होते. परंतू माहिती करून घेणे महत्त्वाचे आहे हे समजते.

हे केले की धर्म नष्ट होतो, ते केले की धर्म नष्ट होतो, अरे जो हजारो वर्षापासून चालत आला आहे, तो माझ्यासारख्या सामान्य माणसाच्या चूकीमुळे (?) कसा काय नष्ट होऊ शकतो ? याचा अर्थ धर्मापेक्षा मानव श्रेष्ठ आहे मग, व मानव श्रेष्ठ आहे तर धर्माने कालानुसार बदलणे देखील शिकले पाहिजे,कारण मानव बदला आहे, बदलण्याची गती अफाट आहे व तो धर्म अजून ही शेकडो वर्ष मागेच आहे.

राजस्थानमध्ये एकेजागी (कोटा जवळ एक गाव आहे, नाव आठवत नाही आहे.) असेच फिरता फिरता पोहचलो होतो, तेथे एक साधू मंडल ( ज्यांच्याकडे स्थायी स्वरुपात संपत्ती असते, आश्रम, गोधन इत्यादी) भेटले, अनेक उच्चशिक्षित सामान्य जीवन सोडून आध्यात्मिक मार्ग पकडलेले येथे दिसले, भेटले. चर्चेला सुरवात माझ्या बर्मोडा टाईप जीन्सच्या पॅटमुळे झाली. बाईक वर प्रवास करताना मला अश्याच प्रकारच्या पँट सुखकर वाटतात म्हणून मी वापरतो.

एक साधू म्हणाले की संकृतीचा नाश होत आहे, धर्म अधर्माकडे वाहत चला आहे.
मी प्रतिप्रश्न केला कसा ? नाश होत आहे म्हणजे काय होत आहे ?
माझ्याकडे पाहत तो म्हणाला, भोगवाद व चंगळवाद वाढला आहे, काय कपडे घालावेत, कसे वागावे, धर्माची, धार्मिक नियमांची अवेहलना करणे इत्यादी प्रकारामुळे.
जर मला हे कपडे ( टिशर्ट/जीन्स/अर्धी पँट) जर वापरण्यायोग्य व माझ्या शारिरिक हलचालींना सुखकर असे आहेत तर यात चंगळवाद अथवा भोगवाद कोठून आला ? जर मला समोर असलेल्या मंदिरातील मुर्तीवर विश्वास ठेवण्यापेक्षा माझ्या श्रध्देवर अथवा माझ्या स्वतःच्या “मी” वर जास्त विश्वास असेल तर संकृती कशी काय नष्ट होते ?

दुसरा साधू, हेच म्हणतो आहे मी, तुम्ही तरूण, भोगवादाची चटक लागली की लगेच पश्चिमेकडील देशांच्या सर्व पध्दतीचे अनुकरण करू लागता, व हळूहळू स्वतःला नास्तिक म्हणवणे तुम्हाला गर्वाचे वाटते, संस्कार व इतर गोष्टी तुम्हाला अडचणीच्या वाटतात, जान्हवे वापरणे अपमानास्पद वाटते, कपाळावर टिळा लावला म्हणजे आपण बावळट दिसू असे वाटते.

मी, पश्चिमेकडून आलेल्या प्रत्येक गोष्टी तुम्हाला भोगवाद का वाटतात ? टिळा लावणे, अथवा गंध लावण्यामागे एक शास्त्रिय कारण होते व आहे, हेच अनेकाना माहिती नाही हा त्यांचा दोष नाही आहे, तुमच्या सारख्या व्यक्तीचा आहे ज्यांनी धर्माची ध्वजा आपल्या खांद्यावर उचलली आहे, म्हणजेच जेव्हा एकदा पंडित, साधू माझ्या कपाळावर टिळा लावत असेल व त्याला जर मी विचारले की का लावायचे ? तर त्याच्या कडे उत्तर नसते लगेच तो धर्म बुडला अथवा बुडवला अशी आरोळी ठोकतो व शिव्याशाप देऊन माझ्याकडे विचित्र नजरेने पाहतो.
मला अजून ही माहिती नाही आहे की टिळा का लावावा, कोठेतरी वाचनात आले होते की शरिराचा केंद्र बिंदु दोन भुवयाच्या मध्ये समजला जातो (योगसाधनेत शक्यतो) म्हणून. राहिली गोष्ट जान्हवे बाळगण्याची तर त्याच्या मागचे कारण मला माहिती नाही, आपण जान्हवे का वापरावे हा प्रश्न ज्या क्षणी मनात आला त्याच क्षणी मी ते जान्हवे काढून नदीत सोडले.

माझे प्रश्न बालबोध असतील, कोणाला बावळट वाटतील, कोणाला मुद्दाम कोंडीत पकडण्यासाठी केलेला बनाव वाटेल, पण येत आहेत प्रश्न तर उत्तरे शोधणे गरजेचे. तुम्ही गीतेतील श्लोक सांगता व म्हणता की कृष्णाने असे सांगीतले होते धर्म म्हणजे मी, सत्य म्हणजे मी, हे विश्व म्हणजे मी व सर्व प्राणीमात्र म्हणजेच मी, मीच कर्ता, मीच निर्माता व मीच नष्ट करणारा, जर हे सगळे बरोबर आहे तर मग जाती व्यवस्था का आली ? त्याच कृष्णाच्या मंदिरात प्रवेशाची अनेकांना का परवानगी नसते, जगन्नाथ पुरीचेच उदाहरण घ्या. अजून ही अडथळा होतोच की, नावा आडून जात विचारण्याचा प्रयत्न होतोच की.

धर्म आम्ही संभाळतो म्हणणार्‍या लोकांची मानसिकता अजून ही समजत नाही मला, आडवळणावर असलेल्या मंदिरात एखादा भटक्या गेला, पाण्यासाठी तर त्याला पाणी न देता तुम्ही आधी नाव विचारता, मग अपेक्षित नाव नाही आले की ठेवणीतला तांब्या, पेला काढून त्यातून पाणी देता व म्हणतात आमचा धर्म सर्वसमभावाची शिक्षा जगाला देतो. अरे आपल्याच देशातील, आपल्याच धर्मातील दुसरा पंथ असलेल्या माणसाला तुम्ही साधं पाणी वेगळ्या भांड्यातून देता, बाहेरून आलेल्या लोकांना तुम्ही काय पाणी पाजणार.

मानसिकता, आम्ही उच्च ते नीच! आम्ही सवर्ण ते पिच्छडे, हे देशात सर्वत्र चालू आहे, फक्त आजकाल त्याच्या बातम्या होत नाहीत, आपले एक भावी पंतप्रधान, देशाचे युवा आयडिअल, दलिताच्या घरी जेवायला गेले होते ही पहिल्या पानावर झळकण्यासारखी बातमी होते यातच सर्व काही आले ना, की अजून भेदभाव कोणाच्याच मनातून गेला नाही आहे, शक्यतो त्यांचे जेवण देखील त्यांच्या आजोबा/पणजोबा सारखे बाहेरून मागवले गेले असेल व त्यांनी झोपडीत बसून खल्ले असेल. हा प्रश्न राजकीय नाही आहे, हा धार्मिक देखील नाही आहे, हा सामाजिक प्रश्न आहे.

धर्म म्हणजे फक्त अवडंबर माजवणे एवढेच राहिले आहे का ?
जैन समाजात वर्षाला अनेक पंपकल्याण पुजा होतात, शेकडो, लाखो रुपये घेऊन पुजेचे, हत्तीवर बसण्याचे, कलश वाहण्याचे मान वाटले (विकले) जातात पण पुजा संपल्यावर त्या पैश्याचे काय होते ? जैन धर्माच्या प्रसारासाठी खर्च केले एवढं एकच उत्तर! व प्रसार काय तर सिमेंटची मंदिरे बांधली, मागील भागात मी लिहल्या प्रमाणे ज्यांनी मोक्षासाठी राजमहल सोडले, समाज सोडला त्यांना उचलून आपण परत शहरामध्ये सिमेंटच्या एका चार बाय चारच्या रुम मध्ये बसवला, किती मोठा विरोधाभास !

एका ही साधूला मुनीला या प्रश्नाचे उत्तर देता येऊ नये? जैन धर्माची संकल्पना व जो आधार होता ती अहिंसा होती व आहे, चुकून ही हिंसा होऊ नये म्हणून जपणारे हा का विचार करत नाहीत की आपण मंदिराच्या पायेसाठी जमीन खणतो, डोंगर फोडून, दगड, माती, सिमेंट घेऊन येतो, तेथील निसर्गाची आपण हत्त्या करत नाही आहोत का ? अजाणतेपणे तरी का होईना ? व अजाणतेपणे देखील हत्या होऊ नये म्हणून हजार नियम तयार करून घेतले आहेत मग हे नियम करताना या गोष्टीचा का विचार केला नाही ? व फक्त मोठमोठी मंदिरे बांधली म्हणजेच धर्माचा प्रसार होतो हे बालिश उत्तर आहे.

शेकडो पोथ्या, ग्रंथ, हस्तलिखिते वाळवी खात तुमच्या तिजोरीत बंद आहेत, मंदिराच्या कपाटात आहेत त्यांना बाहेर काढा, ते सर्व सामान्य लोकाच्या आवाक्यात येईल असे काही तरी प्रयत्न करा, धर्माचा प्रसार विचारामुळे व विचाराच्या उपयुक्तेमुळे होईल, शेकडो फुट उंच मुर्ती उभी केली अथवा १००८ मंदिरे उभारण्याचा संकल्प तडिस नेला म्हणून होणार नाही. जी शाळा, कॉलेजे, हॉस्पिटल्स उभी केली आहेत ती सर्वांसाठी उघडी करा, आपल्या जातीचा, धर्माचा आहे म्हणून आधी तो असे न होता गरजू कोण आहे हे ओळखून प्रवेश देण्याची पध्दत वापरा अश्याने समाजाचे भले होईल व धर्माचे देखील.

अपवाद सगळीकडेच आहेत, नाही असे नाही पण भारतभ्रमण करताना जे नजरे समोर येत आहे ते निश्चितच कुठल्याही धर्मासाठी चांगले नाही आहे हे मात्र खरं. अनेक धर्माचे पंथाचे आपापले नियम आहेत, काही बंधने आहेत मान्य पण मानवतेचे देखील काही नियम आहेत, ते जेव्हा हे धर्माचे ध्वजवाहक समजून घेतील, धर्माला, देवाला मंदिरातून बाहेर काढून सर्वसामान्यापर्यंत घेऊन येतील तो खरा सुदिन.

**

एक गझल येथे देण्याचा मोह आवरत नाही आहे…

मैं ढूँढता हूँ जिसे वो जहाँ नहीं मिलता
नई ज़मीं नया आसमाँ नहीं मिलता

नई ज़मीं नया आसमाँ भी मिल जाये
नये बशर का कहीं कुछ निशाँ नहीं मिलता

वो तेग़ मिल गई जिस से हुआ है क़त्ल मेरा
किसी के हाथ का उस पर निशाँ नहीं मिलता

वो मेरा गाँव है वो मेरे गाँव के चूल्हे
कि जिन में शोले तो शोले धुआँ नहीं मिलता

जो इक ख़ुदा नहीं मिलता तो इतना मातम क्यूँ
यहाँ तो कोई मेरा हमज़बाँ नहीं मिलता

खड़ा हूँ कब से मैं चेहरों के एक जंगल में
तुम्हारे चेहरे का कुछ भी यहाँ नहीं मिलता

– कैफ़ी आज़मी

 

http://www.mimarathi.net/node/5596

Advertisements

3 responses to “बंद मंदिरातील धर्म.. – भाग २

  1. Gurunath मार्च 25, 2011 येथे 3:55 pm

    अतिशय उत्तम लेख आहे राजे, शांत अन सुन्न करुन सोडणारा लेख….. धार्मिक बंडखोरी आमचा पण छंद म्हणा हवा तर त्यामुळे अजुनच भावला

  2. मनोहर मार्च 25, 2011 येथे 10:37 pm

    माझ्या अभ्यासानुसार सुखाची वृद्धी व दुःखाचा निरास हे सर्वच धर्मांचे उद्दिष्ट आहे. प्रत्येक धर्माची सुखदुःखाची कल्पना वेगवेगळी असल्याने हे धर्म (खरे तर संप्रदाय) वेगळे भासतात.

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / बदला )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / बदला )

Connecting to %s

%d bloggers like this: