राज दरबार…..

साद घालतो रानवारा….. !

Category Archives: कविता / विडंबन

मैं तैनू फ़िर मिलांगी (अमृता प्रीतम) इतर भाषेतील रत्ने – भाग -३

प्रेम म्हणजे अनुभूती असते, असेच कधी तरी मी व माझा मित्र प्रेम या विषयावर चर्चा करत होतो. नवतारुण्याच्या उंबरठ्यावर आम्ही दोघे ही तेव्हा होतो त्यामुळे भावना महत्त्वाची की संबध महत्त्वाचे यावर चर्चा चालू होती, अचानक त्या चर्चे मध्ये आमचीच एक मैत्रीण सामील झाली. सर्व चर्चा ऐकल्यावर तीने फक्त आपल्या केबीन मधून एक डायरी घेऊन आली व खालील कविता समोर ठेवली, अमृता प्रीतम यांची.

मैं तैनू फ़िर मिलांगी
कित्थे ? किस तरह पता नई
शायद तेरे ताखियल दी चिंगारी बण के
तेरे केनवास ते उतरांगी
जा खोरे तेरे केनवास दे उत्ते
इक रह्स्म्यी लकीर बण के
खामोश तैनू तक्दी रवांगी

जा खोरे सूरज दी लौ बण के
तेरे रंगा विच घुलांगी
जा रंगा दिया बाहवां विच बैठ के
तेरे केनवास नु वलांगी
पता नही किस तरह कित्थे
पर तेनु जरुर मिलांगी

जा खोरे इक चश्मा बनी होवांगी
ते जिवें झर्नियाँ दा पानी उड्दा
मैं पानी दियां बूंदा
तेरे पिंडे ते मलांगी
ते इक ठंडक जेहि बण के
तेरी छाती दे नाल लगांगी

मैं होर कुच्छ नही जानदी
पर इणा जानदी हां
कि वक्त जो वी करेगा
एक जनम मेरे नाल तुरेगा
एह जिस्म मुक्दा है
ता सब कुछ मूक जांदा हैं

पर चेतना दे धागे
कायनती कण हुन्दे ने
मैं ओना कणा नु चुगांगी
ते तेनु फ़िर मिलांगी
(पंजाबी)

(हिंदी) मैं तुझे फ़िर मिलूंगी
कहाँ किस तरह पता नही
शायद तेरी तख्यिल की चिंगारी बन
तेरे केनवास पर उतरुंगी
या तेरे केनवास पर
एक रहस्यमयी लकीर बन
खामोश तुझे देखती रहूंगी

या फ़िर सूरज कि लौ बन कर
तेरे रंगो में घुलती रहूंगी
या रंगो कि बाहों में बैठ कर
तेरे केनवास से लिपट जाउंगी
पता नहीं कहाँ किस तरह
पर तुझे जरुर मिलूंगी

या फ़िर एक चश्मा बनी
जैसे झरने से पानी उड़ता है
मैं पानी की बूंदें
तेरे बदन पर मलूंगी
और एक ठंडक सी बन कर
तेरे सीने से लगूंगी

मैं और कुछ नही जानती
पर इतना जानती हूँ
कि वक्त जो भी करेगा
यह जनम मेरे साथ चलेगा
यह जिस्म खतम होता है
तो सब कुछ खत्म हो जाता है

पर चेतना के धागे
कायनात के कण होते हैं
मैं उन कणों को चुनुंगी
मैं तुझे फ़िर मिलूंगी !!
कविता वाचली, जिवनात पहिल्यांदा अमृता प्रीतमच्या लेखनीची ओळखत त्या वेळी झाली. अद्भुत! मागे मी लिहले होते, प्रत्येक गोष्ट शब्दात व्यक्त करणे जवळ जवळ अशक्य असते, तसे काहीसे घडलं होते जेव्हा ही कविता सर्वात प्रथम वाचली होती तेव्हा. त्यानंतर अनेक पारायणे झाली या कवितेची, प्रत्येक वाचनानंतर खूप काही नवीन सापडतं जातं या कवितेत. व ज्यांना अमृता प्रीतम व त्यांचे जीवन या बद्दल थोडेफार जरी माहिती असेल तर या कवितेचे मर्म समजेल.

काही व्यक्ती जिवन स्वप्नवत जगतात, त्यातील एक म्हणजे अमृता प्रीतम. स्त्रीची व्यथा, दुखः त्यांनी सशक्तपणे आपल्या लेखनीद्वारे व्यक्त केल्या. “मैं तैनू फ़िर मिलांगी” ही फक्त कविता नाही आहे. आपल्या प्रेमीची वाट पाहत असलेल्या प्रियसीच्या अतंरगातील अवस्था आहे , अमृता जेव्हा खूप आजारी होत्या व त्यांना आपल्या अंताची कल्पना आली होती तेव्हा ही कविता त्यांनी इमरोज साठी लिहली होती. अमृतासाठी इमरोज काय होते हे त्यांच्या लेखनीतून वारंवार येत असे, पण ही कविता म्हणजे इमरोज वर त्यांचे असलेल्या उत्कंठप्रेमाची साक्ष आहे.

प्रेम, विरह, मिलन या तीन गोष्टीवर उभी असलेली ही कविता, पाहताना साधी वाटते एकदम सोपी शब्द रचना पण जेव्हा त्यातून अर्थ ध्वनीत होतो, जेव्हा त्या कवितेचा भावार्थ आपल्याला समजतो तेव्हा ही कविता आपल्या मनाच्या कुठल्यातरी नाजुक कोपर्‍याला हलकसे स्पर्श करुन जाते. प्रत्येक ओळ आणि ओळ आपल्या समोर कवियत्रीच्या मनातील भावना चित्रवत उभ्या करतात.

मैं तैनू फ़िर मिलांगी
कित्थे ? किस तरह पता नई
शायद तेरे ताखियल दी चिंगारी बण के
तेरे केनवास ते उतरांगी
जा खोरे तेरे केनवास दे उत्ते
इक रह्स्म्यी लकीर बण के
खामोश तैनू तक्दी रवांगी

मी तुला कशी, कुठे भेटेन माहिती नाही, शक्यतो तुझ्या कुठल्यातरी कलाकृतीतील अनुभुती म्हणून, एखादी मनातील तेजस्वी कल्पना म्हणून, एक कलाकृती म्हणून येईन व तुझ्या केनवास वर अवतरीत होईन. नाहीतर त्याच केनवासवर एक रेघ म्हणून असेल, तुला नकळत तुला पाहत राहीन. काय सहज सुंदर कल्पना आहे, आपल्याच प्रेमीच्या कलाकृतीमध्ये येण्याची आस, ती रचना. वाचताना आता सोपं वाटतं, पण थोडं विचार करून पाहिले की लक्ष्यात येईल ही विरह नक्की आहे, कवयत्रीला तो मान्य देखील आहे पण तीची इच्छा आहे परत येण्याची आपल्या आवडत्या व्यक्तीकडे. शक्य नसेल तर इतर माध्यमातून पण यायचे आहे, त्याच्यात हरवून जायचे आहे.

जा खोरे सूरज दी लौ बण के
तेरे रंगा विच घुलांगी
जा रंगा दिया बाहवां विच बैठ के
तेरे केनवास नु वलांगी
पता नही किस तरह कित्थे
पर तेनु जरुर मिलांगी

उच्च! वरील ओळी शब्दात कश्या व्यक्त कराव्यात, शब्द अपुरे पडत आहेत. कसं ही करून मला तुझ्या सोबतच रहायचे आहे, तुझ्यापासून मी दुर राहू शकत नाही ही भावना व अतुट प्रेमाची उच्चतम अवस्था अश्या प्रकारे सहज भाषेत व्यक्त करणे अमृताच जाने. तिला विश्वास आहे, ती नसली तरी प्रेमीच्या मनातून, त्याच्या अंतरंगातून ती कधीच जाणार नाही म्हणून तीला खात्री आहे, त्याच्या कलाकृती मधून, रंगाच्या छटामधून ती डोकावत राहिल, अनेक वेळा.

जा खोरे इक चश्मा बनी होवांगी
ते जिवें झर्नियाँ दा पानी उड्दा
मैं पानी दियां बूंदा
तेरे पिंडे ते मलांगी
ते इक ठंडक जेहि बण के
तेरी छाती दे नाल लगांगी

वाह क्या बात है, वेगाने उसळणार्‍या, मुक्त होऊ पाहत असलेल्या एका पाण्याचा झरा व्हावे, नाही तर एक ठेंब होऊन तुझ्यात विरून जावे. मिलन! या पेक्षा उत्कृष्ट मिलन दुसरे कुठले असू शकते ? रचनेचा भावार्थ जर पाहिला तर तुझी माझी भेट कशी व्हावी, तर ती अशी असावी की मी तुझ्यात व तु माझ्यात विरून जावे. जी व्यक्ती खरचं वाहत्या पाण्यासारखं जगली असेल, मनसोक्त, आपल्याला हवे तसे तीच एवढी सुंदर रचना उभी करू शकते, ज्यांनी त्यांचे आत्मचरित्र वाचले असेल त्यांना ते लगेच समजेल, आजच्या काळात लिव्ह-ईन-रिलेशन लोकांना पचनी पडत नाही तेथे अमृता प्रितम १९४०-४५ च्या आसपास लिव्ह-ईन-रिलेशन मध्ये राहत होत्या, इमरोज त्यांच्यापेक्षा वयांनी लहान होते. या वरून कल्पना येईल.

मैं होर कुच्छ नही जानदी
पर इणा जानदी हां
कि वक्त जो वी करेगा
एक जनम मेरे नाल तुरेगा
एह जिस्म मुक्दा है
ता सब कुछ मूक जांदा हैं

पर चेतना दे धागे
कायनती कण हुन्दे ने
मैं ओना कणा नु चुगांगी
ते तेनु फ़िर मिलांगी

जीवन-मरण, शरीर-आत्मा काहीच नाही, काळाच्या ओघात सगळे नष्ट होईल, मला माहिती आहे. मला तुझ्या सोबत रहायचे आहे पण हळूहळू सगळे नश्वर होत चालले आहे, मी ही जाईन, अशी वेळी येईल की सर्व संपलेले असेल. अमृता प्रीतम नी ही कविता फक्त लिहलेली नाही आहे तर जगल्या आहेत. प्रत्येक शब्द, प्रत्येक ओळ त्यांच्या अंतर्मनातून उमटत जात आहे हे वाचणार्‍याला समजतं, म्हणून म्हणालो त्या कविता जगल्या आहेत. अनेकवेळा छोट्या छोट्या गोष्टी आपण विसरत असतो, अचानक नाती तोडतो, एखाद्याचे भावविश्व आपण उद्घवस्त करतो नकळत त्यावेळी आपण जीवनाचे सत्य कुठेतरी विसरतो. त्या म्हणतात “कि वक्त जो भी करेगा” काळाला काय करायचे आहे ते करू दे, हा वेळ तर तो माझ्यापासून हिरावून घेऊ शकत नाही. शरीर जाणार आहे, मी जाणार आहे पण कुठे ना कुठेतरी मी तुझ्या सोबत असेन, तुझ्या मनात, तुझ्या हदयात. एक एक अणू-रेणू गोळा करेन, स्वतःला पुन्हा तुझ्या समोर घेऊन येईन, काही होवो तु व मी कधी ना कधी तरी एक नक्कीच होऊ, तेथे बंधन नसेल, तेथे नश्वर वस्तुची गरज नसेल फक्त तु व मी असू आपली भावना, प्रेम असेल. काही हो आपण पुन्हा एकत्र येऊ. प्रबभ इच्छा व उत्कठ प्रेम यांचा संगम म्हणजे ही कविता. आपल्या एक एक अक्षरातून आपल्या समोर उभी राहत जाणारी एक प्रेम कविता.

तुम्हारे इकरार को फूल की तरह नहीं पकड़ा था, अपनी मुट्ठी में भींच लिया था. वह कई बरस मेरी मुट्ठी में खिला रहा. पर मांस की हथेली मांस की होती है, यह मिटटी की तरह हमेशा जवान नहीं रहती. इस पर समय की सलवटें पड़ती हैं और जब यह बंजर होने लगती है तो इसमें उगा हर पत्ता मुरझा जाता है. तुम्हारे इकरार का फूल भी मुरझा गया…………अमृता प्रीतम

अमृताप्रीतम एक लेखिका, कवयत्री म्हणून जेवढ्या भावतात त्यापेक्षा ही जास्त त्यांच्यात असलेली प्रेमिका मला भावते, वादळी व्यक्तीमहत्त्व होते यात शंका नाही, त्यांच्या चांगल्या गोष्टीपेक्षा जास्त चर्चा त्यांच्या साहिर लुधयानवी सोबत असलेल्या संबधाच्या, इमरोज वर करत असलेल्या जिवापाड प्रेमाच्या व त्यांच्या सिगरेट पिण्यापासून त्यांच्या व्यक्तीगत सवयींच्याच झाल्या. पण ज्यांना त्यांची लेखनी भावली ते अमृता प्रितमला कधीच विसरू शकणार नाहीत, अशी एखादीच अमृता प्रीतम शतकामध्ये जन्मते, तिच्या लेखनी ला, तीच्या भावविश्व जपण्याच्या प्रवृत्तीला, स्वप्न पाहण्याची व ती खरी करण्याची जिद्दीला माझा मनापासून सलाम! ज्यांना भेटतं जेव्हा शक्य होतं तेव्हा भेटू शकलो नाही अश्या मोजक्याच व्यक्तीमध्ये अमृता प्रितम येतात याची हुरहुर मनाला कायम लागून राहील.

Advertisements

शब्द काही

हरवले असतील शब्द काही
जूने माझेच बोल काही
विसरलो होतो स्वतःला
गुंग राहू दे,  थोडा वेळ मला
पाहतो आहे, आरसा जरा

हरवले असतील शब्द काही
जूने माझेच बोल काही
आशा ना अपेक्षा घडला
कसा योगायोग या क्षणा
शोधतो आहे त्या खाणाखुणा

हरवले असतील शब्द काही
जूने माझेच बोल काही
माझा पाझरतो घाव जूना
माझे दान उलटे सदा पडावे
हा नियतीचा तसा दोष पुराना

गिधाडं

अनेकांचा जन्म गेला..
संभाळ रे विठ्ठला.
उरते राख नेहमी तप्त
का विसरतात हे भूतकाळ
आहे जीवन मातीमोल
गरुडाची झेप घेता घेता..
विसरले पंख आपले
यांचे कसे बदलते रुप
गिधाड होऊन लचके तोड ती
मृत शरीराचे घनघोर…
अनेकांचा जन्म गेला..
तरी न बुद्धी आली ना
ना गवसले थोडे मांस..

इतर भाषेतील रत्ने – भाग -२

कात्तिक बदी अमावस थी और दिन था खास दीवाळी का
आंख्यां कै म्हां आंसू आ-गे घर देख्या जिब हाळी का ।

कितै बणैं थी खीर, कितै हलवे की खुशबू ऊठ रही
हाळी की बहू एक कूण मैं खड़ी बाजरा कूट रही ।
हाळी नै ली खाट बिछा, वा पैत्यां कानी तैं टूट रही
भर कै हुक्का बैठ गया वो, चिलम तळे तैं फूट रही ॥

चाकी धोरै जर लाग्या डंडूक पड़्या एक फाहळी का
आंख्यां कै म्हां आंसू आ-गे घर देख्या जिब हाळी का ॥

सारे पड़ौसी बाळकां खातिर खील-खेलणे ल्यावैं थे
दो बाळक बैठे हाळी के उनकी ओड़ लखावैं थे ।
बची रात की जळी खीचड़ी घोळ सीत मैं खावैं थे
मगन हुए दो कुत्ते बैठे साहमी कान हलावैं थे ॥

एक बखोरा तीन कटोरे, काम नहीं था थाळी का
आंख्यां कै म्हां आंसू आ-गे घर देख्या जिब हाळी का ॥

दोनूं बाळक खील-खेलणां का करकै विश्वास गये
मां धोरै बिल पेश करया, वे ले-कै पूरी आस गये ।
मां बोली बाप के जी नै रोवो, जिसके जाए नास गए
फिर माता की बाणी सुण वे झट बाबू कै पास गए ।

तुरत ऊठ-कै बाहर लिकड़ ग्या पति गौहाने आळी का
आंख्यां कै मांह आंसू आ-गे घर देख्या जब हाळी का ॥

ऊठ उड़े तैं बणिये कै गया, बिन दामां सौदा ना थ्याया
भूखी हालत देख जाट की, हुक्का तक बी ना प्याया !
देख चढी करड़ाई सिर पै, दुखिया का मन घबराया
छोड गाम नै चल्या गया वो, फेर बाहवड़ कै ना आया ।

कहै नरसिंह थारा बाग उजड़-ग्या भेद चल्या ना माळी का ।
आंख्यां कै मांह आंसू आ-गे घर देख्या जब हाळी का ॥

रचनाकार – कवि नरसिंह

शेतकऱ्यांचा प्रश्न आपल्या येथेच आहे असे नाही, तर समृद्ध अश्या समजल्या जाणार्‍या पंजाब व हरियानामध्ये देखील बिकट अवस्था आहे शेतकऱ्याची. व प्रत्येक भाषेत, प्रत्येक मातीत असा एखादा जन्म घेतोच जो आपल्या रचनेतून अश्या प्रश्नांना वाचा फोडतो. हरयानामध्ये आजही संयुक्त कुटुंबं पद्धती असते व गावच्या गाव नात्यातील असते, ५२ गावाचा कुणबा ,पंचक्रोशी असते, जे वयोवृद्ध आहेत त्यांच्या संध्याकाळी तरुणाई जेव्हा शेकोटीला बसते तेव्हा, कोणीतरी एखाद्या ९० पार बाबाला एखादा किस्सा सांगायला सांगतो.. व गप्पांचा फड रंगतो. प्रत्येक गावात हीच पद्धत ! मग कधी कधी लोक गीतांचा जोर चालतो व एकापेक्षा एक लोक गीते कानावर येऊ लागतात व आपण कधी तल्लीन होऊन जातो ते समजत देखील नाही.

काल रात्री थंडीचा जोर वाढल्यामुळे जरा चहा पिण्यासाठी म्हणून बाहेर पडलो तर थोडेफार असेच दृष्य एकदम हरयाणाच्या विरुद्ध दिशेला बंगलोर मध्ये दिसले. तेव्हाच मनात आलं हरयाणाचे जरा वेगळे रुप दाखवू या गेली ३-४ वर्ष हरयाना बातम्या मधून बदनाम होत आहे, लोकांच्या मनात हरियानाची प्रतिमा जरा वेगळीच होत आहे. पण तेथील माणूस देखील मातीशी जुळलेला आहे, जो प्रश्न आपल्या येथे तोच प्रश्न तिकडे देखील आहे. जमिनी विकून त्यांची पोरं आपली स्वप्ने पुर्ण करण्याच्या नादी लागली आहेत.. !

तर हा हरयाणा व हरयाणाची बोलीभाषा म्हणजे हरयाणवी !
जाट व यादवांची भाषा ! पहिल्यांदा जेव्हा कानावर ही भाषा पडेल तर तुम्ही नक्कीच दचकणार ! एकदम खडी व थेट बोलली जाणारी ही भाषा. पण या भाषेत देखील माधुर्य कमी नाही. खरं तर एखादी आनंदी कविता घेऊन अथवा रचना घेऊन हे लिहता आले असते.. पण मला ही कविता दुःखाची झालर जरी असतील तरी आवडली. भाषेची ताकत दाखवण्यासाठी योग्य वाटली म्हणून घेतली आहे.


कात्तिक बदी अमावस थी और दिन था खास दीवाळी का
आंख्यां कै म्हां आंसू आ-गे घर देख्या जिब हाळी का ।

“कात्तिक बदी अमावस थी और दिन था खास दीवाळी का” दिवाळीचे जेवढे महत्त्व आपल्याकडे आहे तेवढेच हरियाणामध्ये, आपल्याकडे गणपती, दसरा इतर सण तर आहेत साजरे करायला पण त्यांना दिवाळी म्हणजे खरोखरची दिवाळी मोजून एक-दोन सण असलेला हा समाज दिवाळी एकदम उत्साहात साजरी करतो, आता पहिल्या ओळीचा अर्थ लागला असेल. वर खास हा शब्द आहे, तो मुख्य या अर्थाने आहे.

“आंख्यां कै म्हां आंसू आ-गे घर देख्या जिब हाळी का ।”

दिवाळीच्या दिवशी पाहुण्याच्या घरी जाण्याची व त्यांना मिठाई व कपडेलत्ते भेट म्हणून देण्याची पद्धत तीकडे आहे व कोणी टाळू शकत नाही व जर टाळली तर बाकीचे मुद्दाम सर्वांना गोळा करून जास्त भेट देतात कारण त्यांना कळते की अरे पैश्याची अडचण असेल, नाहीतर रितीरिवाज टाळणार नाही कोणी. याच उद्देशाने जेव्हा तो पाहुण्याच्या घरी जातो तेव्हा मात्र मनात चलबिचल चालू होते, समोरच्याची अवस्था पाहून.


कितै बणैं थी खीर, कितै हलवे की खुशबू ऊठ रही
हाळी की बहू एक कूण मैं खड़ी बाजरा कूट रही ।
हाळी नै ली खाट बिछा, वा पैत्यां कानी तैं टूट रही
भर कै हुक्का बैठ गया वो, चिलम तळे तैं फूट रही ॥

पुर्ण गावात, खीर व हलवा प्रत्येक घरात तयार होत आहे, त्यांचा सुगंध सगळीकडेच पसरला आहे, सगळी कडे दिवाळीची तयारी जोरात चालू आहे, सगळे खुशीत आहेत पण, पाहुण्यांची ( हाळीच शब्द वापरू आपण) सून एका कोपर्‍यात बाजरा ( जोंधळे) कुटत उभी आहे. हाळीने (पाहुण्याने) मी आलेला पाहून लाकडी खाट ( दोर्‍यांची, जी आपल्या कडून कधीच हद्दपार झाली आहे) पुढे केली पण तो विसरला होता, ती थोडी तुटलेली आहे… पाहुण्याला हुक्का भरून देणे हा रिवाज, त्याने हुक्का भरून दिला, पण समोर हुक्का असून देखील तो फुटलेली चिलीम ओढत राहिला.

आता या ओळी काय सांगत आहेत ? अवस्था एवढी वाईट झालेली आहे की बाजरा ( जोंधळ्यांची) भाकरी करण्यासाठी सून स्वतः बाजरा कुटत उभी आहे. ( हरयाणाचे प्रमुख खाद्य गव्हाची भाकरी हे आहे, जसे आपल्या येथे गरिबीची उपमा देण्यासाठी, पीठ घातलेले पाणी दुध म्हणून पिलं असे सांगतात तसेच) बाजरा खावा लागत आहे, साधे गहू देखील शेतात पिकलेले नाही अथवा सगळे पिकं वाया गेलेले आहे. हरयाणवी शेतकरी , कोणाच्या घरी जाऊन गहू कधीच मागणार नाही. खळी च्या खळी प्रत्येक घरात भरून ठेवलेल्या असतात, पण याच्याकडे खळी तील गहू देखील संपले आहे.

घरात येणाऱ्या जाणाऱ्याला बसण्यासाठी खुर्च्या नसतात, तर खाट असतात २ फुट बाय ४-५ फुट चे. तो प्रत्येक घरात असतो व त्यावर पाहूणे बसणार म्हणून तो नेहमी व्यवस्थित ठेवला जातो. पण तो तुटला आहे हे तो विसरला आहे अथवा त्याला माहितीच नाही अथवा ते दुरुस्त करून घ्यावे एवढे ही सामर्थ्य नाही राहिले आहे.

पाहुण्याला हुक्का देणे ही त्याला सन्मान देणे हे तर आहेच पण त्यातून मी हुक्का देऊ शकतो तेवढा मी संपन्न आहे हे सांगणे देखील आहे. पण येथे जरा अवघड परिस्थिती झाली आहे, हुक्का आहे पण तो पाहुण्याला पुरले एवढाच आहे ( हुक्क्याचा तंबाखू) म्हणून समोरच्याला हुक्का देऊन तो चिलीम ओढत बसतो आहे, पण ती चिलीम खालून फुटलेली आहे, म्हणजे एक नवीन चिलीम घेणे देखील सध्या अशक्य आहे. फुटकी चिलीम ओढणे सोडा, जर हलकाच टवका जरी चिलीम चा उडाला असे तर हरयाणवी ती फेकून नवीन घेतो, इज्जत अब्रू जपणे हे त्याच्या साठी सर्वात महत्त्वाचे आहे. पण हाळीची (पाहूण्याची) अवस्था खूपच बिकट आहे.


चाकी धोरै जर लाग्या डंडूक पड़्या एक फाहळी का
आंख्यां कै म्हां आंसू आ-गे घर देख्या जिब हाळी का ॥

सगळ्यात वाईट त्याला तेव्हा वाटते की अरे हे काय चाकी जवळ ( चाकी = चुली जवळ) एक दांडुकं पडलं आहे व तो दांडकं फाहळी चे आहे.. ( फाहळी = फावडा = शेत जमीन खोदण्यासाठी वापरले जाणारे). म्हणजे शेती वरून त्याचा विश्वास उडत चला आहे, आपण राब राब राबून देखील आपल्याला त्यांचे काही फळ मिळेल असे त्याला वाटत नाही आहे, म्हणून नैराश्यामुळे त्याने फावडा मोडला असेल व आता त्या फावड्याचा दांडा सरपण म्हणून चुली जवळ पडलेले आहे.


सारे पड़ौसी बाळकां खातिर खील-खेलणे ल्यावैं थे
दो बाळक बैठे हाळी के उनकी ओड़ लखावैं थे ।
बची रात की जळी खीचड़ी घोळ सीत मैं खावैं थे
मगन हुए दो कुत्ते बैठे साहमी कान हलावैं थे ॥

बाहेर दिवाळी आहे, आजूबाजूची मुले खेळ खेळत आहेत, फटाके फोडत आहेत पण यांची मुले फक्त पाहत उभी आहेत, हिरमुसलेली आहेत. काल रात्री राहिलेला भात व सीत ( ताक ?) मिसळून खात आहेत व आम्हाला ही खायला मिळेल अशी आशा घेऊन दोन कुत्री येथे बसलेली आहेत. आपल्या मुलांना देण्यास अन्न नाही आहे.. कुत्र्याला कोठून देणार ?


एक बखोरा तीन कटोरे, काम नहीं था थाळी का
आंख्यां कै म्हां आंसू आ-गे घर देख्या जिब हाळी का ॥

एक बखोरा ( एक खोलगट भांडे) आणि तीन वाट्या, ताटाची गरज नाही आहे, कारण ताटाची गरज तेव्हा लागणार जेव्हा भाकरी असेल, भाजी असेल. जर तेच अन्न उपलब्ध नाही आहे तर ताट घेऊन बसण्यात काय अर्थ आहे ? मुलाबा़ळांची जेवणाची देखील आबाळ चालू आहे. त्यांची अवस्था अशी झालेली आहे की, गरिबी लपवावी हे देखील आता त्याला साध्य नाही आहे.

दोनूं बाळक खील-खेलणां का करकै विश्वास गये
मां धोरै बिल पेश करया, वे ले-कै पूरी आस गये ।
मां बोली बाप के जी नै रोवो, जिसके जाए नास गए
फिर माता की बाणी सुण वे झट बाबू कै पास गए ।

आसपासच्या मुले साजरी करत असलेली दिवाळी पाहून शेवटी त्यांच्या मुलांना रहावले नाही व आम्हाला ही हवे असा हट्ट धरण्यासाठी आई जवळ गेले. पण आधीच त्रासलेली आई, त्यांना काय उत्तर देणार ? शेवटी ती म्हणते आपल्या वडिलाकडे जावा, त्याच्या समोर रडा.(मां बोली बाप के जी नै रोवो, = माझा जीव घाऊ नका, आपल्या बापाची खा) हे सगळे वाईट घडत आहे, सगळे नासले आहे, जेथे हे गेले. यांच्यामुळेच हे घडले. दोषारोपण चालू झाले आहे, घरात ठिणगी पडलेली आहे. भांडणे होत आहेत हे आपल्या फक्त या चार शब्दातून कळते…. कारण नवर्‍यासमोर ब्र देखील न उच्चारणे ही मुलींसाठी सामाजिक शिकवण तेथे आहे, पण आता ती स्त्री देखील वैतागली आहे, त्रासलेली आहे. अगतिकतेतून काहीही बोलत आहे.


तुरत ऊठ-कै बाहर लिकड़ ग्या पति गौहाने आळी का
आंख्यां कै मांह आंसू आ-गे घर देख्या जब हाळी का ॥

बायकोचे बोलणे एकल्यावर व मुले आपल्याकडे येत आहेत, आता ते कपडे, फटाके मागणार, हे समजल्या समजल्या तो उठून गल्लीच्या कोपर्‍याकडे गेला. त्याला सुचत नाही आहे, मुलांच्या प्रश्नांना काय उत्तरे देऊ, त्यांचा सामना कसा करू. खिश्यात दमडी नाही आहे कशी साजरी करणार दिवाळी व मुलंची इच्छा तरी किती मारायची ? नैराष्य ! प्रत्येक क्षण अवघड होत चलला आहे.

ऊठ उड़े तैं बणिये कै गया, बिन दामां सौदा ना थ्याया
भूखी हालत देख जाट की, हुक्का तक बी ना प्याया !
देख चढी करड़ाई सिर पै, दुखिया का मन घबराया
छोड गाम नै चल्या गया वो, फेर बाहवड़ कै ना आया ।

गल्लीच्या कोपर्‍यावर असलेल्या वाण्याच्या दुकानात तो गेला पण वाण्याने पण छिडकारले, आधीची उधारी बाकी असताना कलफ माणसाला कोण उधारी देणार ? या जाटाचा हाल बघून हुक्का पण प्यावा असे वाटत नाही आहे, मन भरून आले आहे.
आपली अशी अवस्था पाहून तो आधीच दुखी असलेला घाबरला आहे, आपली इज्जत , अब्रु जाणार या भितीने चलबिचल झाला आहे, अचानक निर्णय घेतला व तेथूनच गाव सोडून, कि जग सोडून ? निघून गेला ते कधीच परत न येण्यासाठी. कधीच परत फिरकला नाही घराकडे. भरलेले घर, एका दिवाळीच्या रात्री श्मशान झाले. आपल्या दोन लहानग्यांना सोडून, परिवाराला सोडून तो निघून गेला.


कहै नरसिंह थारा बाग उजड़-ग्या भेद चल्या ना माळी का ।
आंख्यां कै मांह आंसू आ-गे घर देख्या जब हाळी का ॥

कवी देवाला म्हणातो आहे, अरे तु बसवलेले एक घर बरबाद झाले, मातीत मिसळले, पण तुझा खेळ काय समजला नाही, तु माळी असताना तुझ्या बागेची अशी अवस्था का झाली ? तुझ्या मनातला खेळ काही समजला नाही.

एक शेतकरी जेव्हा आत्महत्येचे पाऊल उचलतो, तेव्हा काय मानसिक अवस्था असते कसे कोणी समजू शकेल ? शेतीच्या खर्चाचे गणित फक्त एका ऋतुमुळे देखील बिघडू शकते पण ज्यांची घरेच शेतीवर चालतात, त्यांना एकदा गणित चूकले, फाडा पानं, दुसरे चालू करू असा पर्याय नसतो. असे काही वाचले ले की जिवाची तगमग होते, वाटतं की अशा आत्महत्या जर होत राहतील तर कोण पुढे शेती करायला धजावेल ?

एक बाहूली हरवलेली….

हरवलेली बाहुली.. कधीतरी असेच…
अवचित सापडलेली.. थोडीशी वेंधळी…
थोडी स्वतःमध्येच, हरवलेली अशी
स्वप्नात जगायची, म्हणायची वास्तव
हेच आहे ते जे ,मिळत नाही ते
थोडी विचित्र होती, पण माझी होती
मनातलं मनातच, ठेवायची गुपचूप
हळूच डोळे पुसायची, बोलता बोलता मध्येच
हरवायची स्वतःला, भविष्याची स्वप्ने
जागतेपणी पहायची, गोड हसायची
की हसताना, गोड दिसायची
हे माहीत नाही,पण आवडायची
शब्दांत खेळायची, पण गोड बोलायची
हवी हवी असे, नेहमी वाटायची
काहीच क्षण, साथ होती
पण जन्मजन्मांतरीचे, नाते होते
पण ते काहीच क्षणाचे होते… तिच्यासाठी
शब्द, कविता मध्ये रमायची,
आता शब्दांना, वास्तवाचा अर्थ नाही कळत
त्याला ती काय करू शकते.. थोडी वेडी होती
वर्ष संपले आता, भेटण्याला…
पण कधीतरी मध्येच…. कुठेतरी
बिनसले काहीतरी, अचानकच
पुन्हा हरवली, ती बाहुली !
आता शोधावे, असे देखील वाटत
नाही आहे… या वर्षाला आता
अलविदा म्हणावे ,असे वाटत आहे..
जाता जाता, हळूच मागे वळून
तीच्या नजरेतून ती ला पहावे असे
वाटत आहे… पण आता नको,
जुन्या जख्मा अजून भरल्या नाहीत…
नव्या जखमा का तयार कराव्या
सरले वर्ष, सरले दिवस…सरल्या नजरा
विसरल्या आठवणी, आता विसरले दूखः,
बदलले जग, ती चे व माझे..
शब्द देखील केव्हाच हरवले..
राहू दे, सगळे मागेच आता…
भुतकाळ थोडा जमा करावा
जमेल तसे थोडे थोडे
सुखाला जवळ करावे
नववर्षाचे स्वागत जरा
झोकात करावे म्हणत आहे.

अवेळी पडलेला.. पाऊस..

*****

पावसाच्या आठवणी, सगळ्यांच्याच
मनातल्या कुपित लपवलेल्या
कधीतरी सांजवेळी खिडकी बाहेर कोसळणारा..
चमकत असताना विजा, कळा हृदयामध्ये आणणारा..
आठवणीने चिंब भिजून जावे असे वाटत असताना..
हवा हवासा वाट असताना मध्येच निघून जाणारा
अचानक थांबतो.. जसा काळ थांबा वा…
मग अनेक तास ती जीवघेणी पोकळी..
त्या पावसाच्या आठवणी… मध्ये मध्ये फ्लॅशबॅक..
पुन्हा पाऊस.. थोडा हलकासा….
डोळ्याच्या कड्याच्या पलीकडे.. थबकलेला..
थोपवून धरावा ह्यासाठी जीवघेणी हालचाल..
पण आठवणींचा वेग… त्याच्या सरी सारखा वाढणारा..
धडपडणारे हात.. पाय, खिडकी जवळ जाण्यासाठी आसूसलेले मन..
जिवाची ती केविलवाणी अवस्था.. ती तगमग..
सरी बरोबर विरघळत जाणारे आजू-बाजूचे जग….
हातचा ग्लास, खाळक्कन फुटतो.. काचेचा सडा..
खिडकी वरची नजर.. फिरते.. उष्ण धार हातातून..
खाली फरशीवर.. रक्त सडा.. फ्लॅशबॅक पुन्हा पुन्हा..
वीजत असलेल्या डोळ्या समोर…पाऊस थांबलेला..
मग उरतो शेवटी.. तडफड पडलेला एक जीव..
जग पुन्हा कामाला.. लागलेले.. पुर्वी सारखे..

http://www.mimarathi.net/node/4122

मी वेडा

अचानक विसावलीस तू दूर कोठेतरी
विसरुन सर्व, स्मृतींना घालून बंधने जशी
वाटतं येशील कधीतरी फिरूनी
नेहमी स्वप्न पाहतो, मी वेडा

आठ्वतेस अजून ही तू मला
जसे पाहिली क्षणांपूर्वी तुला
अवचित दिसतेस समोर कधीतरी
मग भरकटतो जरा, मी वेडा

असाच मग खेळत बसतो कुठेतरी
आठवणीशी वाद घालत, नाहीतर स्वतःशी
कोसळलेली ती स्वप्ननगरी पाहतो कधीतरी
मग मोजत बसतो विटा, जसा मी वेडा

विचार गुंता सोडवताना कुठेतरी
त्यातच गुंग होतो, तुटते साखळी
जेव्हा आठवतेस तू पुन्हा कुठेतरी
मग पुन्हा नवा गुंता, सोडवत बसतो, मी वेडा

मी रोबोट पाहिला………….

थांबा थांबा, का पाहिला म्हणून शिव्या देण्याआधी.

१. फुकट पाहिला wink

२. काल बीबीसीवर रोबोटला ५ तारे दिलेले पाहिले व रिपोर्टर बाईंनी पहाच असा शेरा दिला होता म्हणून…

दिल थाम के बैठीए !!!!
आ रहा है रोबोट

**************

रोबोट – आय-रोबोट – टर्मिनेटर – मॅट्रिक्स ह्यांची भेसळ व Bicentennial Man चा गाभा घेऊन तयार केलेला हा चित्रपट !
विचार करा एवड्या हिट – सुपर डुप्पर हिट चित्रपटातील स्टंट, भावनात्मक दृष्ये व इफेक्क्ट वापरल्यावर चित्रपटाचे काय होणार ?
कचरा. हो निव्वळ कचरा आहे हा चित्रपट.
रोबोट काही ही करु शकतो हे दाखवण्याचा अट्टाहास म्हणजेच हा “रोबोट” चित्रपट.
रजनीकांत थोडा सुसह्य आहे ह्या चित्रपटात हे नशीब व त्या अ‍ॅशच्या जागी पुर्ण चित्रपटात तीची बाहुली जरी ठेवली असती तरी चालले असते, डोळ्यात कायम तेच अडाणि असल्या सारखे भाव व अत्यंत हाणामारीच्या प्रसंगात देखील ढिम्म ते ढिम्मच… !!!

रजनीकांत एक रोबोटिक सायन्स मधला मोठा शास्त्रज्ञ आहे व तो रोबोट एक रोबोट तयार करण्यासाठी गेली दहा वर्ष झटत असतो… पुर्ण लॅब मध्ये एक रजनीकांत व दोन सपोर्टिंग स्टाफ ! बस्स ! एवढेच जण मिळून रोबोट तयार करतात, थोडे फार रजनीला कमी काम असावे असे वाटल्यांने रोबोट पण रजनीकांत सारखाच दाखवला आहे wink

असो,

रोबोट तयार होतो पण त्या नंतर, त्याला बेसिक काही माहित नसते सामान्य समाजाचे नियम इत्यादी. ह्यामुळे तो काही थोडेफार गोंधळ घालतो , पण ते चालून जाते. हा रोबोट खरं तर सैन्यासाठी तयार केलेला असतो पण तो सैन्याकडे घेऊन जाण्याआधीच त्याला समाजामध्ये टेस्टिंगसाठी सोडतात Laughing out loud मायला ! एखादा प्रयोग सरळ सरळ पब्लिकवरच करायची आयडिया चांगली आहे wink .

असो,

तर तो अ‍ॅशला गुंडाच्या तावडीतून सोडवतो, लोकल ट्रेन वर जी-फोर्स नियमाच्या विरुध्द आडवा पळतो, वाटेल तश्या उड्या मारतो, महा-आगीतून लोकांना वाचवतो !!!! च्यामायला जगाला आग लागलेली असते व एक युवती त्यावेळी बाथ टब मध्ये अंघोळ करत बसलेली असते, रोबोट जाऊन तिला वाचवून आणतो तर ती आत्महत्या करते का तर म्हणे तिला नग्न अवस्थेत उचलून घेऊन आला म्हणून व मिडिया व तिचे घरवाले तीचा जीव वाचलेला आहे हे महत्वाचे नाहीतर ती नग्न आहे हे दाखवण्यासाठी/ सांगण्यासाठी धडपड करत असतात, म्हणून ती आत्महत्या करते Laughing out loud .

पण हे देखील माफ केलं ! पण एक गोष्ट पचनी पडत नाही स्वतःला रिचार्ज करण्यासाठी त्याला कुठलाही म्हणजे अगदी लोकल ट्रेनला असलेला पॉवर सप्लाय असो व गाडीची बॅटरी असो काही चालते, एसी, डीसी, हाय व्होल्टेज, लो व्होल्टेज ह्याचा काहीच परिणाम त्याच्या सर्किटवर होत नाही Laughing out loud हे बी माफ केलं !!!!

जो मानव रजनीकांत असतो तो त्याला सैन्यासमोर उभा करतो डेमोसाठी, पण आपला डॅनी जो त्या टीममध्ये असतो तो रोबोला भावना नाहित म्हणून रिजेक्ट करतो Sad लगेच रजनी ( आपला मानव रजनी) रोबोटला काही मिनिटामध्येच काही प्रयोग न करता भावना इत्यादी समजावून देणेसाठी हात चोळत त्या रोबोटच्या मागे लागतो. त्याच वेळी वीज ( आकाशातील बरं का ) त्या रोबोट च्या अंगावर पडते, व त्याला काहीच होत नाही फक्त त्यांचे वरील रबराचे आवरण जळते पण त्याच्यात आपोआप काही सॉफ्टवेअर इत्यादी न अपग्रेड करता मानवासारख्या भावना निर्माण होतात Laughing out loud .

असो,

जो मानव रजनी आहे त्यांची प्रियसी बच्चनची अ‍ॅश !
रोबो रजनी देखील त्या अ‍ॅशवरच प्रेम करु लागतो मग लफडा चालू होतो.
त्याला म्हणजे रोबोटला देखील अ‍ॅशच हवी असते wink
त्याच वेळी मानव रजनी, परत एकदा रोबोटचा डेमो सैन्यासमोर करुन दाखवणार असतो, हा रोबोट तेथे सैन्य अधिकारांच्या समोर प्रेमावर लेक्चर देऊन येतो Big smile

मग काय , पुन्हा रिजेक्ट ! मग मानव रजनी भडकतो व रोबोटचे तुकडे तुकडे करुन टाकतो Sad

बरं तुकड्यांची विलेवाट लावण्याची काही पध्दतच नाही, सरळ उचलून कचरा डेपो मध्ये जगातील सर्वात अ‍ॅडवान्स असा रोबोट टाकलेला असतो, ज्याच्या मागे जगभरातील आतंकवादी त्यांना हुमन बॉम्ब तयार करण्यासाठी हवा असतो तो ! कप्पाळ माझे !!!!

असो,

डॅनी हा देखील रोबो शास्त्रज्ञ असतो पण त्याचा रोबो चालू पण शकत नसतो व तो मानव रजनीचा गुरु असतो wink
पण डॅनी साईड बिझनेस म्हणून आतंकवाद्यांना रोबोट पुरवण्याचे काम देखील करत असतो त्याला रजनीच्या रोबोट मधील कोड / प्रोग्रम हवा असतो मम्हणून तो त्या रोबोटला कचरा डेपोतून आपल्या लॅबमध्ये घेऊन येतो व त्याला पुन्हा तयार करतो, च्यामायला ज्या माणासाचा रोबो सरळ चालू शकत नाही तो माणूस तुटलेला रोबो पुन्हा तयार करतो व हे कमी म्हणून वाईट / हिंसेसारखी अवगुण तो त्याच्यात भरतो, म्हणजे मानव रजनीला मानवासारखे गुण ( भावना) भरण्यासाठी आकाशातील विजेचा व योगायोगाचा सहारा घ्यावा लागतो पण हा मात्र लगेच एक चिप लावतो व लगेच रोबोट हिंसक होतो.., धडाधडा पोलिसांना चने-फुटाणे खावे तसे मारत अ‍ॅशला पळवून घेऊन येतो !
काही मिनिटामध्येच कुठली ही साधन सामुग्री न वापरता आपल्या सारखे हजारो रोबोट तयार करतो व त्यांची फौज तयार करुन त्यांना आपला गुलाम म्हणून पदरी ठेवतो, राहला जागा हवी म्हणून सरळ सैन्य मुख्यालय ताब्यात घेतो. सेक्स करता यावे म्हणून आपल्यामध्ये हवे ते बदल करुन घेतो Crazy .
लै मज्जा !

असो….
पण त्याला(रोबोटला) फसवून आपला मानव रजनी त्यांचा सारखा वेश करुन त्यांच्या टिममध्ये घुसतो wink त्याला कोणीच ओळखत नाही… मग अ‍ॅशला भेटतो व तिला त्याच्या चुंगल मधून वाचवण्याचा प्रयत्न सुरु करतो. रोबोटला शंका येते ( कुठली ते विचारु नका ) मग तो सगळ्या रोबोट मधून त्याला शोधतो…. पण त्याला मारायच्या आधीच सैन्य त्यांच्यावर ( रोबोच्यावर) हल्ला करतं ! मग मानव रजनी अ‍ॅशला घेऊन बाहेर येतो व एका टिनपाट व्हॅनमध्ये बसून तो जगातील सर्वात अडव्हांन्स रोबोटमध्ये व्हायरस / कोड ब्रेक करण्याचा प्रयत्न चालू करतो…

तो पर्यंत रोबोट आपले वेगवेगळे कारनामे दाखवू लागतो मग तुम्हाला अचानक भास होऊ लागतात की तुम्ही मॅट्रिक्स पाहत आहात, तुम्ही टर्मिनेटर पाहत आहात की तुम्ही आय रोबोट पाहत आहात Laughing out loud.

पुन्हा असो,

वेगवेगळे अचाट प्रयोग दाखवून, दोन्ही हातानी शेकडो एके-४७ चालवून, अनेक गाड्यांचा विध्वस करत, शेकडो पोलिसांना मारत हा रोबोट आपले कारनामे दाखवत राहतो.. शेवटी कसा बसा एकटा महामानव रजनी रोबोटवर कंन्ट्रोल करण्यात यशस्वी होतो, हे राम !

मग चित्रपट संपतो ( थोडेफार लफडे आहे पण ते सांगायची ताकत नाही राहिली हो माझ्यात…… pray )

माणूस म्हणून जगण्याची ही किंमत….

माणूस म्हणून जगण्याची ही किंमत
नशीबाच्या खेळामुळे जरा जास्तच होती
अस्तित्व जेथे गहाण पडले तेथे
शब्दांची लकीर खुप मोठी होती

घाव शब्दांचे चार छोटे होते
पण जख्म जरा मोठी होती
लपवावे काय आता येथे
व्रण चेहर्‍यावर पडले होते

नको नको म्हणत असताना
दर्द पदरी पडला होता
लवपावे काय व दाखवावे काय
आपल्यातच खोट दिसली होती

चार पुस्तके कमी शिकलो
त्यांची ही किंमत खुप वजनी होती
काय खरं व काय खोटं
नशीबाची थट्टाच थोरं होती

वाहत जावे असेल ठरवले तरी
जमीनीचे वळण खुप वेगळे होते
तडफडत जावे कोठे तरी येथे
आरसा दाखवणारे अनेक होते

माणूस म्हणून जगण्याची ही
किंमत जरा खरंच मोठी होती…
मेल्यावर तरी समाधान लाभेल
मुक्त होईन असे वाटले होते

पण राज्या नियतीची लेखणी
दुर्दवाने खुपच वाकडी होती
तुझ्या तिरडीला देखील गड्या
चार खांद्यांची वाणवा होती….

स्पर्श …

तुझे केस..तुझे ते गाल..
स्पर्शाने मोहरुन जाणे तुझे
वेडावलेला भारावलेला मी
डोळ्यांची हालचाल थोडी वेगळी
मनात हुरहुर वेगळी
स्पर्श तनाचा तो क्षणिक
होठांची थरथर मीठीत धुंद
शब्दांपेक्षा जास्त बोलले डोळे
मिठीत सुखावले दुखः सारे
माया ही क्षणीक
क्षणीक नाते स्पर्शाचे
तुझ्या व माझ्या मनाचे
नाते हे जन्मजन्मातरीचे